Begin met de warmtevraag van je woning

Een gasloze verwarmingsinstallatie moet aansluiten op de warmte die je woning werkelijk nodig heeft. Kijk daarom eerst naar tocht, koudeval, enkel of oud dubbel glas, ongeïsoleerde vloeren en warmteverlies via dak en gevel. Isolatie vermindert niet alleen het energieverbruik, maar kan er ook voor zorgen dat een kleinere warmtepomp volstaat.

Een warmteverliesberekening brengt in kaart hoeveel warmte per ruimte verloren gaat. Daarbij zijn onder meer de afmetingen, bouwkundige schil, ramen, ventilatie en gewenste binnentemperatuur relevant. De uitkomst helpt bij het bepalen van het benodigde vermogen en bij de keuze van radiatoren, vloerverwarming of binnenunits.

Isoleren hoeft niet altijd te betekenen dat je direct de hele woning verbouwt. Wel is het verstandig om eerst de grootste verliezen aan te pakken en daarna opnieuw naar de verwarmingsinstallatie te kijken. Vraag bij dak- en gevelwerk advies aan een daarvoor bevoegde specialist. Bouwkundige ingrepen kunnen gevolgen hebben voor vocht, ventilatie en de constructie.

Welke systemen kun je gebruiken zonder gas?

Lucht-waterwarmtepomp: dit systeem haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt water voor het afgiftesysteem. Het is vooral geschikt wanneer er ruimte is voor een buitenunit en de woning de warmte met relatief lage watertemperaturen kan afgeven. Voor tapwater is doorgaans een passend voorraadvat of geïntegreerde oplossing nodig.

Bodemwarmtepomp: hierbij wordt warmte uit de bodem gehaald. De aanleg vraagt meer voorbereiding en ruimte, omdat bronboringen of een bodemlus nodig kunnen zijn. De haalbaarheid hangt af van de bodem, de locatie en de technische en juridische voorwaarden.

Warmtepompairco: een airco kan ook verwarmen en is efficiënt als directe ruimteverwarming. De warmte wordt dan niet via radiatoren verspreid. Voor een volledige gasloze woning moet je daarom vooraf bepalen welke kamers verwarming nodig hebben en hoe je tapwater regelt.

Stadsverwarming: wanneer een warmtenet beschikbaar is, kan aansluiting daarop een alternatief zijn. Controleer vooraf de lokale voorwaarden, vaste kosten, temperatuur van het net en de mogelijkheden voor warm tapwater. Niet iedere woning of wijk heeft dezelfde keuzeruimte.

Hybride verwarming: een hybride systeem combineert een warmtepomp met een cv-ketel. Dat kan een tussenstap zijn, maar de woning blijft dan afhankelijk van gas. Wie volledig gasloos wil wonen, moet dus ook de noodvoorziening, het tapwater en eventuele kookvoorziening meenemen.

Controleer het afgiftesysteem en tapwater

Een warmtepomp werkt doorgaans het efficiëntst wanneer de woning op een gelijkmatige, relatief lage temperatuur wordt verwarmd. Vloerverwarming is daarvoor vaak geschikt, maar ook radiatoren kunnen bruikbaar zijn als ze voldoende warmte afgeven. Soms zijn grotere radiatoren of lagetemperatuurradiatoren nodig.

Let daarnaast op de regeling. Een systeem dat snel aan en uit schakelt, past niet altijd goed bij een warmtepomp. Ruimtelijke indeling, thermostaatlocatie en de manier waarop kamers afzonderlijk worden verwarmd beïnvloeden het comfort.

Verwarming en warm tapwater zijn twee verschillende vragen. Een installatie die de woonkamer goed verwarmt, levert niet automatisch voldoende warm water voor het huishouden. Bespreek daarom het gewenste tapwatercomfort, de plaats voor een voorraadvat en de beschikbare elektrische capaciteit.

Werk aan elektrische aansluitingen, groepen of aanpassingen in de meterkast moet door een bevoegde elektricien of installateur worden uitgevoerd. Ook werkzaamheden aan koelmiddelen en het aansluiten van warmtepomp- of aircosystemen horen bij een daarvoor bevoegde specialist.

Ventilatie voorkomt comfort- en vochtproblemen

Meer isolatie maakt ventilatie niet minder belangrijk, maar juist relevanter. Een goed geïsoleerde woning moet de binnenlucht gecontroleerd verversen om vocht, geuren en een slechte luchtkwaliteit te beperken. Let daarom op ventilatieroosters, afzuiging en het gebruik van de bestaande ventilatievoorzieningen.

Een airco kan in sommige situaties ontvochtigen, maar is geen vervanging voor een compleet ventilatiesysteem. Ook een warmtepomp lost vochtproblemen of bouwkundige lekkages niet op. Schimmel, condens of een muffe geur vraagt eerst om onderzoek naar de oorzaak.

Laat bij twijfel over mechanische ventilatie, balansventilatie of vochtbelasting een gespecialiseerd ventilatie- of bouwkundig bedrijf meekijken. In de broninformatie geeft Ekaa Duurzaam aan geen complete balansventilatie- of mechanische ventilatiesystemen te installeren, maar wel mee te denken over klimaatbeheersing.

Een praktische volgorde voor de overstap

1. Breng de huidige woning in kaart: bouwjaar, isolatie, ramen, ventilatie, radiatoren en energiegebruik.
2. Pak zichtbare warmteverliezen en ventilatieknelpunten aan, met passend specialistisch advies.
3. Laat een warmteverliesberekening of warmtelastberekening maken.
4. Controleer of het bestaande afgiftesysteem geschikt is voor de gekozen oplossing.
5. Maak een apart plan voor tapwater, elektrische aansluiting, buitenunit, geluid en condensafvoer.
6. Vergelijk systemen op geschiktheid, geluidsniveau, regelbaarheid, onderhoud en ruimtebeslag; niet alleen op het maximale rendement.
7. Laat installatie, koelmiddelwerk, elektra en eventuele dak- of bronwerkzaamheden uitvoeren door bevoegde vakmensen.

Ekaa Duurzaam beschrijft in de bron een aanpak met intake, beoordeling van de woning, ontwerp, installatie en onderhoud voor airco- en warmtepompoplossingen. Vraag tijdens een adviesgesprek vooral welke onderdelen inbegrepen zijn en welke werkzaamheden door andere specialisten moeten worden uitgevoerd.