Eerst het verschil tussen brandstof, energie en verbruik

Bij gasverwarming is de brandstof aardgas. Het verbruik wordt meestal uitgedrukt in kubieke meters. Bij een airco of warmtepomp gaat het meestal om elektriciteit, gemeten in kilowattuur. Dat zijn verschillende eenheden en ze zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar.

De juiste vergelijking begint met de energievraag van de woning. Stel dat een woning 10.000 kWh warmte nodig heeft. Een gasketel met een rendement van ongeveer 90 procent heeft dan meer energie uit gas nodig dan de hoeveelheid warmte die uiteindelijk in de woning terechtkomt. Een warmtepomp met een seizoensgemiddelde COP van 3 heeft voor dezelfde warmtevraag theoretisch ongeveer 3.333 kWh elektriciteit nodig.

De werkelijke uitkomst kan afwijken. Het rendement van een gasketel is niet altijd gelijk aan het seizoensrendement van een warmtepomp, en de milieubelasting van elektriciteit hangt onder meer af van de herkomst ervan. Voor een huishoudelijke keuze zijn daarom zowel het directe verbruik als de energievraag, het comfort en de installatievoorwaarden relevant.

Waarom een airco soms efficiënt verwarmt

Een airco die kan verwarmen werkt in feite als een lucht-luchtwarmtepomp. In plaats van warmte rechtstreeks te maken, haalt het systeem warmte uit de buitenlucht en geeft die binnen af. Daarvoor is elektriciteit nodig, maar de hoeveelheid geleverde warmte kan groter zijn dan de hoeveelheid gebruikte elektriciteit.

De verhouding tussen gebruikte elektriciteit en geleverde warmte wordt vaak uitgedrukt met COP. Een COP van 3 betekent onder specifieke omstandigheden dat 1 kWh elektriciteit ongeveer 3 kWh warmte oplevert. Voor een realistische jaarvergelijking is het seizoensrendement belangrijker, omdat de buitentemperatuur en deellast gedurende het jaar veranderen.

Bij dalende buitentemperaturen kan het rendement afnemen. Ook moet een buitenunit soms ontdooien, waardoor tijdelijk extra energie wordt gebruikt. Een airco kan daardoor efficiënt zijn voor verwarming van afzonderlijke ruimtes, maar de geschiktheid voor de hele woning hangt af van de indeling, isolatie en luchtverdeling.

Koelen is iets anders dan verwarmen

De koelvraag van een woning is meestal niet gelijk aan de warmtevraag. In veel Nederlandse woningen zijn er gedurende een beperkt aantal weken per jaar warme dagen, terwijl verwarming gedurende een veel langere periode nodig kan zijn. Daardoor kan een airco voor koeling weinig elektriciteit gebruiken, ook als het verwarmingssysteem in de winter veel energie vraagt.

Voor koeling worden onder meer EER en SEER gebruikt. Deze waarden geven aan hoe efficiënt een airco koelt bij bepaalde omstandigheden of over een seizoen. Een hogere seizoenswaarde wijst in het algemeen op een lager elektriciteitsverbruik voor dezelfde koelprestatie, maar het daadwerkelijke verbruik blijft afhankelijk van gebruik en woning.

De ingestelde temperatuur maakt veel verschil. Een zeer lage temperatuur tijdens warme dagen vraagt meer energie dan een gematigde instelling. Houd ook ramen en deuren zoveel mogelijk gesloten tijdens het koelen en beperk zoninstraling met buitenzonwering of screens als dat mogelijk is.

Factoren die het praktijkverbruik bepalen

Technische rendementscijfers zijn nuttig, maar ze vertellen niet het hele verhaal. De volgende factoren hebben vaak een grote invloed:

• Isolatie: een goed geïsoleerde woning verliest minder warmte en heeft daardoor minder verwarming nodig.
• Ventilatie en kierdichting: ongecontroleerde luchtlekken kunnen het warmteverlies vergroten. Ventilatie mag echter niet worden afgesloten; een gezonde luchtkwaliteit blijft noodzakelijk.
• Instellingen: een hogere ruimtetemperatuur verhoogt doorgaans de warmtevraag. Zonering kan voorkomen dat ongebruikte ruimtes onnodig worden verwarmd of gekoeld.
• Dimensionering: een systeem dat niet goed past bij de ruimte kan minder comfortabel werken en onnodig vaak schakelen.
• Onderhoud: vervuilde filters en een slecht afgesteld systeem kunnen de luchtstroom en efficiëntie beïnvloeden.
• Weersomstandigheden: kou, wind en grote temperatuurverschillen buiten beïnvloeden de prestaties van een warmtepomp of verwarmende airco.

Wanneer past welk systeem?

Een airco met verwarmingsfunctie kan interessant zijn als je vooral enkele ruimtes wilt verwarmen, bijvoorbeeld een woonkamer of thuiskantoor. Het systeem kan dan gericht warmte leveren zonder de hele woning op dezelfde manier te verwarmen. Daar staat tegenover dat meerdere binnenunits nodig kunnen zijn wanneer verschillende ruimtes zelfstandig comfortabel moeten blijven.

Een volledige warmtepomp vraagt een bredere beoordeling van woning, afgiftesysteem, isolatie en beschikbare ruimte. Een hybride systeem combineert meestal een warmtepomp met een gasketel, waarbij de installatie afhankelijk van omstandigheden en warmtevraag tussen beide bronnen kan schakelen. Zo’n combinatie is niet automatisch de zuinigste oplossing; de regeling en de geschiktheid van de woning zijn bepalend.

Een gasketel kan in bestaande woningen praktisch blijven wanneer aanpassingen aan isolatie, radiatoren, elektra of installatie niet direct haalbaar zijn. Laat bij vervanging of verduurzaming wel beoordelen welke oplossing op langere termijn past bij de woning en het gewenste gebruik.

Zo maak je zelf een betere vergelijking

Begin met je huidige verbruik en kijk naar het aandeel dat samenhangt met verwarming. Noteer vervolgens welke ruimtes je werkelijk wilt verwarmen of koelen en hoeveel uren per dag het systeem draait. Vraag bij een vergelijking om aannames over warmtevraag, rendement, buitentemperatuur en gebruiksduur.

Let erop dat een berekening geen garantie is voor een bepaald verbruik. Werkelijke kosten en energiebehoefte kunnen veranderen door weersomstandigheden, instellingen, bewonersgedrag en wijzigingen aan de woning. Bij werkzaamheden aan elektra, koelmiddelen, dakconstructies of de bestaande verwarmingsinstallatie is beoordeling en uitvoering door een bevoegde specialist nodig.