Begin met de warmtevraag van de woning

Een warmtepomp werkt het meest logisch in een woning waarvan de warmtevraag beheersbaar is. Dat betekent niet dat ieder huis volledig gerenoveerd moet worden, maar wel dat tocht, onvoldoende isolatie en een slecht afgestemde ventilatie eerst aandacht verdienen. Kijk naar dak, gevel, vloer, glas en kierdichting. Ook de indeling speelt mee: een open leefruimte vraagt een andere warmteverdeling dan een woning met veel afzonderlijke kamers.

Controleer daarnaast hoe de woning nu wordt verwarmd. Vloerverwarming is doorgaans geschikt voor lage aanvoertemperaturen. Bestaande radiatoren kunnen soms blijven hangen, maar dat moet worden beoordeeld op afmetingen, isolatieniveau en gewenste kamertemperatuur. Wanneer radiatoren bij lagere temperaturen onvoldoende warmte leveren, zijn radiatoraanpassingen of aanvullende afgiftepunten mogelijk nodig.

Welke gasvrije systemen zijn er?

Een lucht-waterwarmtepomp verwarmt water voor vloerverwarming, radiatoren en eventueel warm tapwater. Dit is een veelbesproken oplossing voor woningen die grotendeels elektrisch willen verwarmen. De installatie vraagt ruimte voor binnen- en buitendelen en moet worden afgestemd op de bestaande leidingen, regeling en warmtevraag.

Een lucht-luchtwarmtepomp verwarmt direct de lucht in een vertrek via binnenunits. Zo’n systeem kan ook koelen en ontvochtigen. Het is vooral interessant wanneer meerdere verblijfsruimtes goed bereikbaar zijn voor binnenunits. De warmte verspreidt zich echter niet vanzelf gelijkmatig door een woning met veel afgesloten kamers.

Een hybride systeem combineert een warmtepomp met een cv-ketel. Dat kan een tussenstap zijn wanneer de woning nog niet klaar is voor volledige elektrificatie. Wie daadwerkelijk zonder gas wil wonen, moet wel nagaan welke aanvullende maatregelen nodig zijn voor piekverwarming en warm tapwater.

Merk- en modelkeuze volgt pas na de technische beoordeling. Ekaa Duurzaam noemt Daikin, LG, Mitsubishi Electric, Panasonic en Toshiba als merken waarvoor het bedrijf officieel dealer is. Dat betekent niet dat één merk voor iedere woning de beste keuze is; geluid, capaciteit, regelbaarheid, opstelling en onderhoud spelen allemaal mee.

Capaciteit en rendement: groter is niet automatisch beter

De capaciteit moet aansluiten op de warmteverliezen van de woning. Een te kleine installatie kan bij koud weer moeite hebben om de gewenste temperatuur vast te houden. Een te grote installatie kan onnodig duur zijn en minder passend moduleren. Vraag daarom om een berekening per woning en, waar relevant, per zone.

Bij warmtepompen worden onder meer COP en SCOP gebruikt om de efficiëntie te beschrijven. De werkelijke prestaties hangen af van omstandigheden zoals buitentemperatuur, gewenste binnentemperatuur, aanvoertemperatuur, ontdooicycli, instellingen en onderhoud. Een hoge waarde op een productblad is dus geen garantie voor hetzelfde resultaat in iedere woning.

Let ook op geluid en plaatsing. Een buitenunit moet technisch goed kunnen functioneren zonder onnodige geluidshinder voor bewoners of buren. De installateur moet de opstelling en eventuele lokale regels vooraf controleren. Voor elektrische voorzieningen kan een aparte groep nodig zijn en bij bepaalde systemen kan een 3-faseaansluiting aan de orde zijn. Laat werkzaamheden aan de groepenkast uitvoeren door een bevoegde elektricien.

Ventilatie en vocht horen bij hetzelfde plan

Meer luchtdichtheid en betere isolatie veranderen de manier waarop vocht en lucht door de woning bewegen. Daarom hoort ventilatie bij ieder plan voor gasvrij verwarmen. Controleer of toe- en afvoer voldoende functioneren en of ventilatieroosters, kanalen en mechanische onderdelen goed worden gebruikt en onderhouden.

Een airco of lucht-luchtwarmtepomp kan in bepaalde situaties ontvochtigen, maar vervangt geen goed ventilatieplan. Condens, schimmel of vochtplekken hebben vaak meerdere mogelijke oorzaken. Klimaatbeheersing kan bijdragen aan preventie, maar een installateur hoort niet zonder onderzoek te beloven dat een systeem bestaande bouwkundige vochtproblemen oplost. Laat ernstige of terugkerende vochtproblemen zo nodig ook bouwkundig onderzoeken.

Installatie, onderhoud en controlepunten

Een zorgvuldige installatie omvat meer dan het plaatsen van een binnen- en buitenunit. De warmteafgifte, regeling, elektrische beveiliging, condensafvoer en eventuele warmtapwatervoorziening moeten op elkaar aansluiten. Na montage hoort het systeem te worden ingeregeld en moeten bewoners uitleg krijgen over instellingen, zones en normaal gebruik.

Werkzaamheden aan koudemiddelcircuits mogen alleen worden uitgevoerd door daarvoor bevoegde en gecertificeerde bedrijven. Ook dakdoorvoeren, constructieve aanpassingen en elektrische wijzigingen vragen om vakbekwaamheid. Controleer vooraf wie welk onderdeel uitvoert en welke documentatie u na oplevering ontvangt.

Onderhoud helpt om filters, ventilatoren, condensafvoer, regeling en zichtbare onderdelen te controleren. De precieze onderhoudsfrequentie hangt af van het systeem en gebruik. Vraag de installateur welke controles voor uw installatie relevant zijn en wie verantwoordelijk is voor eventuele reparaties.