Hoe werkt een elektrische warmtepomp?

Een warmtepomp werkt met een gesloten kringloop waarin een koudemiddel warmte opneemt en weer afgeeft. In hoofdlijnen verdampt het koudemiddel bij lage druk, wordt het door een compressor samengedrukt, condenseert het bij een hogere temperatuur en verlaagt een expansie-inrichting daarna opnieuw de druk. Zo kan warmte uit een relatief koude buitenluchtbron alsnog bruikbaar worden voor de woning.

De compressor en ventilator gebruiken elektriciteit. Het rendement is gunstiger wanneer de warmtepomp slechts een beperkt temperatuurverschil hoeft te overbruggen. Daarom passen lage-temperatuurafgiftesystemen, zoals goed ingeregelde vloerverwarming, vaak goed bij een warmtepomp. Bestaande radiatoren kunnen soms worden gebruikt, maar dat moet aan de hand van de benodigde watertemperatuur en warmteafgifte worden gecontroleerd.

Welke typen zijn er?

De belangrijkste keuze is de manier waarop warmte de woning binnenkomt:

• Lucht-waterwarmtepomp: haalt warmte uit de buitenlucht en verwarmt water voor radiatoren, vloerverwarming en eventueel tapwater.
• Lucht-luchtwarmtepomp: geeft warmte of koeling rechtstreeks via binnenunits aan de ruimten af. Dit type wordt vaak als airconditioningsysteem toegepast.
• Hybride opstelling: een warmtepomp werkt samen met een bestaande cv-ketel. De ketel kan bijspringen wanneer extra vermogen of een hogere watertemperatuur nodig is.
• Volledig elektrische opstelling: de warmtepomp verzorgt de ruimteverwarming en mogelijk het tapwater. Daarvoor moet de woning en de installatie geschikt zijn.

Een specialist beoordeelt onder andere de isolatie, het afgiftesysteem, de beschikbare opstelruimte en de gewenste functies. Een te klein systeem kan comfortproblemen geven; een te groot systeem kan vaker aan- en uitschakelen en daardoor minder passend werken.

COP en SCOP: zo lees je rendementscijfers

De COP geeft de verhouding weer tussen de geleverde warmte en het elektrische verbruik op een bepaald meetmoment. Een COP van 4 betekent bijvoorbeeld dat het systeem onder die specifieke omstandigheden vier eenheden warmte levert per eenheid elektriciteit. Dit is geen vast rendement voor het hele jaar.

De SCOP is bedoeld als seizoensmaatstaf en houdt rekening met verschillende omstandigheden gedurende een verwarmingsperiode. Toch blijft ook dit een gestandaardiseerde waarde. In de praktijk zijn onder meer buitentemperatuur, aanvoertemperatuur, ontdooicycli, regeling, isolatie en gebruikersgedrag van invloed.

Vergelijk daarom niet alleen één COP-waarde uit een brochure. Vraag ook naar het vermogen bij lagere buitentemperaturen, de benodigde aanvoertemperatuur, het geluidsniveau en de manier waarop het systeem in jouw woning wordt geregeld.

Waarop letten bij ontwerp en installatie?

Een goede installatie begint met een intake van de woning. Daarbij zijn bouwjaar, isolatieniveau, glas, ventilatie, huidige verwarmingsinstallatie en gewenste comfortzones relevant. Vervolgens wordt de warmtevraag berekend en wordt bepaald waar de binnen- en buitenunit kunnen komen.

De buitenunit moet voldoende lucht kunnen aanzuigen en uitblazen. Let daarnaast op geluid, trillingen, wind, regen, vorst, condenswater en de afstand tot ramen, gevels en perceelgrenzen. De exacte opstelling kan gevolgen hebben voor het comfort in huis en voor de omgeving. Controleer vooraf ook of lokale regels, omgevingsplan of toestemming van een verhuurder of Vereniging van Eigenaars van toepassing zijn.

De elektrische aansluiting moet geschikt zijn voor de warmtepomp en de andere grote verbruikers in de woning. Laat aanpassingen aan groepenkast, bekabeling of beveiligingen uitvoeren door een bevoegde elektricien. Werk aan het koudemiddelcircuit hoort bij een daarvoor bevoegde installateur. Bij plaatsing op of door een dak kan bovendien deskundig dakwerk nodig zijn.

Geluid, verwarming en comfort

Het geluid van een buitenunit verschilt per model, bedrijfsstand en plaatsing. Ook de ondergrond, wandbevestiging en reflectie van geluid tegen gevels kunnen een rol spelen. Een locatieplan en controle van de technische documentatie helpen om verrassingen te beperken.

Comfort wordt niet alleen bepaald door de maximale capaciteit. Een rustige regeling, passende radiatoren of vloerverwarming en een juiste waterzijdige inregeling zijn belangrijk. Als afgiftepunten onvoldoende warmte kunnen afgeven, moet de warmtepomp mogelijk met een hogere temperatuur werken. Dat kan het elektrische verbruik beïnvloeden.

Een warmtepomp is geen vervanging voor goede ventilatie. Verwarming, koeling en eventuele ontvochtiging hebben verschillende functies. Bij vochtklachten moet de oorzaak worden onderzocht; denk aan ventilatie, bouwkundige lekkage, koude oppervlakken of een te hoge luchtvochtigheid.

Onderhoud en levensduur

Onderhoud bestaat afhankelijk van het systeem uit het reinigen van filters en ventilatordelen, controleren van de waterdruk en het verwarmingscircuit, inspecteren van elektrische verbindingen en beoordelen van de regeling. Bij systemen met een koudemiddelcircuit kan controle op lekkage en correcte werking nodig zijn.

Houd de buitenunit vrij van bladeren, sneeuw en andere blokkades, maar schakel beveiligingen niet zelf uit en open het koudemiddelcircuit niet. Laat storingen aan compressor, koelmiddel, besturing of elektrische installatie door een bevoegde specialist onderzoeken. De onderhoudsbehoefte en intervallen verschillen per type, gebruik en fabrikant.

Merken en modellen vergelijken

Daikin, LG, Mitsubishi Electric, Panasonic en Toshiba hebben verschillende productlijnen voor uiteenlopende toepassingen. Een merknaam zegt op zichzelf niet welke uitvoering voor jouw woning geschikt is. Vergelijk minimaal het verwarmingsvermogen bij relevante buitentemperaturen, de benodigde aanvoertemperatuur, het geluidsniveau, de regeling, de afmetingen en de mogelijkheden voor service en onderdelen.

Vraag om een voorstel waarin duidelijk staat welk deel van de woning wordt verwarmd, welke aanpassingen nodig zijn en welke uitgangspunten voor de berekening zijn gebruikt. Zo vergelijk je systemen op geschiktheid in plaats van alleen op cataloguswaarden.