Hoe werkt koudemiddel in een airco?

Een airco gebruikt een gesloten koelkringloop. De compressor in de buitenunit brengt het gasvormige koudemiddel op een hogere druk en temperatuur. Vervolgens stroomt het naar de condensor, waar het warmte afgeeft aan de buitenlucht en condenseert tot vloeistof.

Via een expansieventiel daalt de druk. Het koudemiddel wordt daardoor geschikt om in de verdamper van de binnenunit opnieuw warmte op te nemen. De binnenunit blaast de afgekoelde lucht terug de ruimte in, terwijl het opgewarmde koudemiddel teruggaat naar de compressor. Dit proces herhaalt zich zolang er vraag is naar koeling.

Ontvochtiging is vaak een neveneffect van koelen. Wanneer warme, vochtige lucht langs een koud oppervlak in de binnenunit stroomt, kan water condenseren. Dat water wordt via een afvoer afgevoerd. Een airco kan daardoor het comfort verbeteren, maar is geen algemene oplossing voor bouwkundige vochtproblemen, schimmel of onvoldoende ventilatie.

Welke koudemiddelen komen voor in woningen?

In woningairco’s komen onder meer R-32 en R-410A voor. Deze middelen hebben verschillende eigenschappen en een verschillende GWP-waarde. GWP staat voor Global Warming Potential en geeft aan hoe sterk een koudemiddel bijdraagt aan de opwarming van de aarde in vergelijking met CO2.

R-32 heeft een lagere GWP dan R-410A en wordt in veel nieuwere systemen toegepast. R-410A komt nog voor in bestaande installaties. Oudere systemen kunnen andere koudemiddelen bevatten, zoals R-22 of R-407C. Welk middel geschikt is, hangt af van het specifieke toestel en de voorschriften van de fabrikant. Koudemiddelen mogen daarom niet onderling worden verwisseld of gemengd.

R-290, ook wel propaan genoemd, heeft een lage klimaatimpact maar is brandbaar. De toepassing ervan vraagt daarom om een systeemontwerp en installatie die bij de geldende veiligheidsvoorwaarden passen. Vraag bij vervanging of uitbreiding altijd welk koudemiddel in het gekozen model zit en welke voorschriften voor onderhoud gelden.

Wanneer is bijvullen nodig?

Bijvullen is alleen aan de orde wanneer metingen aantonen dat de vulling niet meer klopt en de oorzaak daarvan is onderzocht. Een gesloten systeem verbruikt koudemiddel niet zoals een auto brandstof verbruikt. Een tekort wijst daarom vaak op een lekkage, een probleem met een verbinding of een eerdere installatiefout.

Alleen nieuw koudemiddel toevoegen kan de werking tijdelijk verbeteren, maar het lek blijft dan bestaan. Dat kan leiden tot opnieuw prestatieverlies, extra belasting van de compressor en uitstoot van koudemiddel. Een specialist kan onder meer drukmetingen, visuele controles en geschikte lekdetectie gebruiken. Na herstel zijn een controle van de installatie en een correcte vulling nodig.

Werkzaamheden aan het koudemiddelcircuit horen niet bij doe-het-zelfonderhoud. Vanwege de druk, de eigenschappen van het middel en de milieuregels is hiervoor een bevoegde monteur nodig.

Veiligheid en regelgeving

Koudemiddelen vallen onder Europese en Nederlandse regels die verband houden met klimaatimpact, veiligheid en vakbekwaamheid. De precieze verplichtingen kunnen verschillen per type koudemiddel, hoeveelheid, installatie en werkzaamheden. Laat daarom vooraf controleren welke regels op uw situatie van toepassing zijn.

Een installateur die aan het koudemiddelcircuit werkt, moet daarvoor over de vereiste bevoegdheden en middelen beschikken. Vraag bij een offerte welke werkzaamheden zijn inbegrepen, wie de inbedrijfstelling uitvoert en hoe lekkagecontrole wordt geregeld. Ook bij een bestaande airco is het verstandig om onderhoud en reparatie door een specialist te laten uitvoeren.

Voor elektra, dakdoorvoeren, gevelbevestiging en constructieve aanpassingen kunnen aanvullende deskundigen of controles nodig zijn. Een installateur kan aangeven wanneer een elektricien, dakdekker of andere bevoegde specialist moet worden ingeschakeld. Ga er niet automatisch van uit dat voor iedere plaatsing dezelfde vergunning- of meldingsregels gelden.

Onderhoud dat u zelf kunt doen

De gebruiker kan enkele eenvoudige controles uitvoeren zonder het koudemiddelcircuit te openen:

• Reinig de filters volgens de handleiding van de fabrikant.
• Houd de luchtinlaat en -uitblaas vrij van meubels, stof en andere blokkades.
• Controleer of condenswater normaal wordt afgevoerd.
• Let op ijsvorming, lekkend water, vreemde geuren of ongebruikelijke geluiden.
• Controleer de buitenunit visueel op bladeren, vuil en andere obstructies.

Schakel het systeem uit en laat het onderzoeken wanneer de koeling sterk afneemt, de binnenunit bevriest of u een beschadigde leiding ziet. Reiniging van filters vervangt geen technische controle van druk, verbindingen, afdichtingen of lekdichtheid.

Een passend systeem kiezen

De keuze voor een airco wordt niet alleen bepaald door het koudemiddel. Ook de grootte van de ruimte, isolatie, glasoppervlak, zonbelasting, ventilatie en het gewenste gebruik spelen een rol. Een te klein systeem kan moeite hebben om de ruimte te koelen; een te groot systeem kan minder gelijkmatig werken en vaker kort cyclisch schakelen.

Laat de benodigde capaciteit daarom berekenen in plaats van uitsluitend op het aantal vierkante meters af te gaan. Bespreek daarnaast de plaats van de binnen- en buitenunit, het leidingwerk, de condensafvoer, geluid en de elektrische aansluiting. Controleer bij een concreet voorstel welk model, welk koudemiddel en welke voorwaarden precies van toepassing zijn.