Wat doet vacumeren precies?

Bij vacumeren wordt een aangesloten koelcircuit met een vacuümpomp leeggetrokken. Daardoor worden aanwezige lucht, waterdamp en andere niet-condenseerbare gassen verwijderd. Een aircosysteem is ontworpen om met een voorgeschreven koelmiddel en compressorolie te werken. Lucht en vocht horen daar niet in thuis.

Waterdamp kan in het circuit condenseren of bevriezen en kan in combinatie met olie en andere stoffen bijdragen aan verontreiniging en corrosie. Lucht en stikstof kunnen de drukverhoudingen en warmteoverdracht beïnvloeden. Mogelijke gevolgen zijn een lager rendement, storingen en extra belasting van de compressor. De precieze gevolgen hangen af van de hoeveelheid verontreiniging, het systeemontwerp en de omstandigheden.

Vacumeren is bovendien geen vervanging voor een lektest. Een systeem kan tijdelijk een vacuüm bereiken terwijl er nog een lek aanwezig is. Daarom wordt na het evacueren gecontroleerd of de druk stabiel blijft en of verbindingen en leidingen dicht zijn.

Wanneer is vacumeren noodzakelijk?

Vacumeren is nodig wanneer het koelcircuit is geopend of aan de atmosfeer is blootgesteld. Dat geldt onder meer bij:

• een nieuwe installatie waarbij koudemiddelleidingen worden aangesloten;
• het vervangen, verlengen of opnieuw aansluiten van leidingen;
• reparatie van een lekkage waarbij het circuit geopend is geweest;
• vervanging van een compressor of andere onderdelen in het koelcircuit;
• het loskoppelen van een binnen- of buitenunit voor werkzaamheden;
• groter onderhoud waarbij lucht of vocht in de leidingen kan zijn gekomen.

Bij een gesloten handeling, zoals filteronderhoud of het reinigen van een warmtewisselaar zonder het koelcircuit te openen, is evacuatie meestal niet aan de orde. Bij twijfel moet een technicus vaststellen of het circuit daadwerkelijk gesloten is gebleven.

Hoe verloopt een professionele vacuümprocedure?

Een technicus begint met het veiligstellen van de installatie. Als er nog koelmiddel in het circuit zit en leidingen moeten worden geopend, moet dit met geschikte apparatuur worden teruggewonnen. Koelmiddel mag niet zomaar in de atmosfeer worden afgeblazen.

Daarna worden de vacuümpomp en meetapparatuur aangesloten op de serviceaansluitingen. Professionele slangen, aansluitingen en terugslagvoorzieningen helpen om meetfouten en terugstroming van olie te beperken. Met een digitale vacuümmeter wordt gecontroleerd hoe diep het vacuüm wordt en of de meting betrouwbaar is.

Na het bereiken van de waarde die voor het betreffende systeem en de fabrikantvoorschriften nodig is, volgt een houdproef. De installatie wordt geïsoleerd van de pomp en de druk wordt gedurende een geschikte periode gevolgd. Loopt de druk duidelijk op, dan kan dat wijzen op een lek, achtergebleven vocht, een probleem in de aansluiting of een onjuiste meetopstelling. Eerst moet de oorzaak worden onderzocht voordat koelmiddel wordt vrijgegeven of toegevoegd.

Bij leidingwerk waarbij is gesoldeerd of gebraseerd, kan tijdens het werk stikstof worden gebruikt om ongewenste oxidatie in de leiding te beperken. Ook daarna blijft vacumeren nodig wanneer het koelcircuit aan de buitenlucht is blootgesteld. De exacte werkwijze en controlewaarden volgen uit het type installatie en de instructies van de fabrikant.

Veelgemaakte fouten bij het vacumeren

Een veelvoorkomende fout is het openen van het circuit zonder het aanwezige koelmiddel eerst correct terug te winnen. Dat is onveilig en belast het milieu. Ook een lekkende slang, een verkeerd aangesloten manometer of een onnauwkeurige meter kan een schijnbaar goed resultaat opleveren.

Verder is alleen afgaan op de tijdsduur van het pompen onvoldoende. Een kleine installatie is niet automatisch na een vaste periode droog en schoon. De staat van het leidingwerk, de lengte van de leidingen, de omgevingstemperatuur, de gebruikte apparatuur en de aanwezigheid van vocht spelen allemaal een rol.

Ook het overslaan van een houdproef of lektest is riskant. Bij een slechte verbinding kan het koelmiddel later ontsnappen, waardoor de capaciteit afneemt en opnieuw onderhoud nodig is. Laat daarom vragen naar de uitgevoerde metingen, eventuele gevonden lekkages en de vervolgstappen als het vacuüm niet stabiel bleef.

Waar let u op na het vacumeren?

Laat vooraf bevestigen welke werkzaamheden worden uitgevoerd en of het koelcircuit wordt geopend. Vraag ook welke controle na het vacumeren plaatsvindt, of een houdproef en lektest worden uitgevoerd en of de meetresultaten worden vastgelegd.

De exacte werkwijze moet worden afgestemd op het merk, model, gebruikte koelmiddel en de situatie ter plaatse. Schimmel- of vochtproblemen in een woning zijn niet hetzelfde als een technisch probleem in het koelcircuit. Vacumeren verwijdert geen schimmel en lost bouwkundige vochtproblemen niet rechtstreeks op. Daarvoor kan aanvullend onderzoek door een passende specialist nodig zijn.

Zelf doen of laten uitvoeren?

Zelf vacumeren lijkt soms eenvoudig, maar een vacuümpomp alleen is niet voldoende. De installatie moet veilig worden aangesloten, het juiste koelmiddel moet worden herkend en metingen moeten correct worden geïnterpreteerd. Bij sommige aircosystemen kunnen bovendien brandbare koelmiddelen of hoge drukken een rol spelen.

Laat werkzaamheden aan koelmiddel, leidingen en elektrische aansluitingen uitvoeren door een daarvoor bevoegde specialist. Open een koelcircuit niet zelf en laat koelmiddel nooit bewust ontsnappen. Bij een storing, lekkage, ijsvorming of teruglopende werking is het verstandig eerst een diagnose te laten uitvoeren. Alleen koelmiddel bijvullen zonder de oorzaak van een mogelijk lek te onderzoeken, is geen duurzame oplossing.